Lớp tôi ra trường có hai người cùng bàn. Tôi vào phòng pháp chế của một công ty sản xuất. Bạn tôi, gọi là H., đi học nghề luật sư rồi về một văn phòng chuyên tranh tụng. Năm năm sau ngồi cà phê, chúng tôi nhận ra mình gần như làm hai nghề khác nhau, dù cùng tấm bằng và cùng thuộc lòng một số điều của Bộ luật Dân sự. Câu hỏi pháp chế và luật sư khác nhau thế nào, với tôi, trả lời rõ nhất qua chuyện của hai đứa.
Trong bài: I. Khác nhau ở chỗ phục vụ ai · II. Đặt cạnh nhau · III. Đổi nghề có khó không
I. Khác nhau ở chỗ phục vụ ai
Tôi là nhân viên, ký hợp đồng lao động với công ty, và chỉ có một khách hàng là chính công ty đó. H. hành nghề tại một tổ chức hành nghề luật sư, nhận vụ việc của nhiều người, thu thù lao theo hợp đồng dịch vụ pháp lý. Mọi khác biệt khác đều mọc ra từ điểm này.
Vì chỉ có một khách hàng, tôi biết công ty mình đến mức biết ông giám đốc mua hàng hay ký vội vào thứ Sáu. Lời khuyên của tôi gắn chặt vào hoàn cảnh cụ thể đó. H. thì gặp hàng chục loại vụ việc, nhiều ngành, nên nhìn rộng hơn tôi và rành tố tụng hơn tôi rất nhiều. Trên thực tế hai bên hay làm chung: tôi giữ việc thường ngày, khi có vụ phải ra tòa hoặc cần một ý kiến độc lập thì công ty thuê luật sư bên ngoài, đôi khi chính là văn phòng của H.
II. Đặt cạnh nhau
Bảng dưới là những điểm tôi và H. thống nhất được sau buổi cà phê đó, có chỉnh lại cho đúng quy định.
| Tiêu chí | Pháp chế doanh nghiệp | Luật sư hành nghề |
|---|---|---|
| Quan hệ làm việc | Người lao động của doanh nghiệp | Hành nghề trong tổ chức hành nghề luật sư hoặc với tư cách cá nhân |
| Đầu vào | Cử nhân luật | Cử nhân luật, đào tạo nghề, tập sự, kiểm tra, chứng chỉ hành nghề, gia nhập đoàn luật sư |
| Ra tòa | Với tư cách người đại diện theo ủy quyền của doanh nghiệp | Bào chữa, bảo vệ quyền lợi đương sự với tư cách luật sư |
| Quy tắc nghề | Nội quy, cam kết bảo mật với công ty | Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp của Liên đoàn Luật sư Việt Nam |
| Nhịp làm việc | Tương đối đều, dồn vào mùa đại hội, thanh tra, thương vụ | Theo vụ việc và thời hạn tố tụng, khó đoán |
| Thu nhập | Lương theo vị trí, ít biến động | Phụ thuộc lượng khách, uy tín, chênh lệch lớn giữa người với người |
Đọc bảng xong đừng vội kết luận nghề nào hơn. H. thích cảm giác thắng một phiên tòa, chịu được việc điện thoại reo lúc chín giờ tối vì khách hàng hoảng. Tôi thì thích hiểu một ngành đến tận gốc, thích được mời vào họp từ lúc dự án còn trên giấy. Hai tính cách, hai nghề. Ai muốn xem pháp chế nằm ở đâu giữa các ngả khác của người học luật có thể đọc thêm phần toàn cảnh nghề pháp chế doanh nghiệp mà tôi đã ghi lại.
Một điểm sinh viên hay hiểu sai: pháp chế không có thẻ luật sư vẫn ra tòa được, nhưng là đại diện theo ủy quyền trong vụ việc dân sự, kinh doanh thương mại, lao động của công ty. Bào chữa cho bị can, bị cáo trong vụ án hình sự thì không phải việc của pháp chế nội bộ.
III. Đổi nghề có khó không
Không khó bằng người ta tưởng, vì nền chung là tấm bằng cử nhân luật. Đi từ pháp chế sang luật sư, bạn phải đi đủ các bước theo Luật Luật sư hiện hành: học khóa đào tạo nghề, tập sự tại tổ chức hành nghề luật sư, qua kỳ kiểm tra kết quả tập sự, xin chứng chỉ hành nghề, gia nhập một đoàn luật sư. Thời gian làm pháp chế không được tính thay cho thời gian tập sự, cái này nhiều người hỏi tôi. Hiện dự thảo Luật Luật sư sửa đổi đang được Quốc hội xem xét, nên các bước trên có thể thay đổi; ai tính đi đường này nên đọc bản cuối cùng khi được thông qua.
Chiều ngược lại dễ hơn về thủ tục. Luật sư vài năm kinh nghiệm muốn về doanh nghiệp chỉ cần nộp hồ sơ như mọi ứng viên, và kinh nghiệm tranh tụng thường được đánh giá cao. Có người vẫn giữ thẻ luật sư khi đã làm pháp chế, nhưng cần xem kỹ quy định về hình thức hành nghề và nghĩa vụ với đoàn luật sư của mình.
H. nói một câu tôi nhớ mãi: “Bà làm sao cho công ty khỏi phải gặp tôi, còn tôi làm sao cho khách đứng vững khi lỡ phải gặp tòa.”
Nếu chưa biết mình hợp đường nào, cách tôi hay khuyên là thực tập ở cả hai nơi trước khi tốt nghiệp. Ba tháng ở phòng pháp chế và ba tháng ở văn phòng luật nói với bạn nhiều hơn mọi bài so sánh.
Lưu ý nhỏ: bài viết là ghi chép cá nhân, quy định có thể thay đổi; với việc cụ thể, bạn nên hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền.